‘Dus u komt uit Nederland. Een heel mooi land zeggen ze’

Het was al donker. Senegal ligt niet ver boven de evenaar dus de avond valt snel. Ik was op het vliegveld van Dakar, klaar om terug naar Nederland te gaan. Moe. Het was een drukke tijd geweest en de dag was opgegaan aan inpakken, groeten, afsluiten. Ik voelde me niet erg weerbaar; ergerde me dat ik mijn koffers wel door de scanner moest halen en mijn zwarte buurman niet. Twee jonge mannen wilden mijn paspoort controleren. Namen me apart. ‘Dus u komt uit Nederland. Een heel mooi land zeggen ze’. Ik beaamde dat beleefd. ‘Maar meneer, u bent een belangrijk persoon. U heeft contacten. U moet een visum voor ons regelen zodat we uw land kunnen gaan bekijken’.

Nu ben ik dergelijke verzoeken wel gewend. Meestal kan ik me daar makkelijk vanaf maken met een glimlach en een grapje. Maar deze jongens-met-een-pak-aan hielden mijn paspoort vast en maakten misbruik van hun positie. Het maakte me kwaad en ik voelde me gekwetst. Ik beheerste me en bleef zwijgen. Uiteindelijk moesten ze me mijn paspoort toch weer teruggeven. Maar het nare gevoel bleef.

‘Jij gaat nu tegen je broertje zeggen dat hij mij in dienst moet nemen’

Ik nam een taxi naar de andere kant van de stad. Anderhalf uur rijden over rotondes en door files. De chauffeur wilde wel praten. Een jonge, gespierde kerel die zijn mannetje stond. Hij had met vrachtwagens de hele regio doorkruist: Mali, Burkina, Niger… Hij had het allemaal gedaan. Om een brug te slaan vertelde ik, zoals wel vaker, dat mijn jongere broer een transportbedrijf heeft en door heel Europa rijdt. Voor mijn gesprekspartner was de conclusie duidelijk: ‘Jij gaat nu tegen je broertje zeggen dat hij mij in dienst moet nemen. Ík kan voor hem door heel Europa rijden. Geen enkel probleem. Je betaalt een ticket voor mij en dat betaal ik dan terug van mijn eerste salaris’.

Ik geef toe dat ik verbijsterd was. Deze man zou niet eens zijn groot rijbewijs kunnen halen in Nederland. Hij had geen idee van wat er bij komt kijken als je met een vrachtwagen een Europese grens over wilt gaan. Geen idee van arbeidsverhoudingen, illegaliteit, belastingen, sociale zekerheid of rijtijdenbesluiten. En dat nog afgezien van het feit dat vrijwel niemand in Nederland hem zou kunnen verstaan en hij doelwit zou worden van vreemdelingenhaat. Als ik een voorzichtige poging doe hem daar iets over uit te leggen, wordt dat optimistisch aan de kant geschoven. Jij kan dat toch regelen! Jij bent ouder dan hij, dus je broer moet jou gehoorzamen.

‘Ik wil graag trouwen met een vrouw uit Europa of Amerika’

Op de hoek van mijn straat staat een leuke jongen koffie te verkopen. Hij is migrant en een bekertje kost dertig of zestig cent. Hij blijft er vrolijk bij, hoe heet het ook wordt. En hij weet hoe hij moet sparen. Al drie keer is hij vertrokken om zijn weg naar Europa te zoeken. Over land, met de boot, via mensensmokkelaars. Drie keer is hij teruggekomen. Steeds was er weer iemand die hem tegenhield of iets waardoor zijn plan spaak liep. Hij wil graag trouwen met een vrouw uit Europa of Amerika. Dan is een visum geen probleem meer.

Het is een hardnekkig idee. Het leven in Europa is beter. Je kan er snel rijk worden. Het leven is er goed. Dat lijkt gebaseerd op succesverhalen van mensen die het in Europa wél helemaal maakten en na een aantal jaren terugkwamen, een huis bouwden en een eigen bedrijf begonnen. Tegenover die verhalen staat de werkelijkheid dat de meerderheid van de mensen die Europa bereiken er in de illegaliteit verdwijnen en er niet meer uitkomen. Het is een beetje als de loterij – de meeste mensen verliezen en slechts enkelen winnen. Maar dat is genoeg om iedereen gemotiveerd te houden en het te blijven proberen. En dat terwijl duizenden nooit aankomen door geweld, ongelukken, schepen die vergaan enz. De Franse regering heeft geïnvesteerd in voorlichting om dat verhaal te vertellen. Helaas wordt daar weinig geloof aan gehecht.

Elke Nederlander die naar Afrika reist, krijgt te maken met deze problematiek. Legaal of illegaal, mensen willen naar Europa en zien jou als iemand die daarbij kan helpen. Ze weten dat jij een bevoorrecht persoon bent en dat het daarom interessant kan zijn met jou een relatie op te bouwen. Zelf probeer ik uit te leggen dat ik niet speciaal rijk ben. Dat ik deze reis alleen kan maken omdat christenen uit mijn achterban dat financieel mogelijk maken. Dat er in Nederland ook armoede bestaat. Dat er strenge wetten zijn om migratie tegen te gaan. Niemand die me gelooft natuurlijk.

Wat zou kunnen helpen is mensen perspectief geven voor hun leven hier ter plaatse. Hen helpen inkomen te genereren. Hen helpen aan contacten waardoor ze meer kans hebben op werk, door zelf je inkopen bij hen te doen, door hen je kleren te laten maken of iets wat jij niet meer nodig hebt aan hen weg te geven. Maar ook dan kun je maar enkele mensen helpen. Voor de meeste mensen kun je niets betekenen en je kunt ze niet geven wat ze vragen. De kunst is mensen te zien, hen te kennen en te waarderen. Hun problemen te erkennen ook al kan je die niet oplossen. Hen te vertellen dat Jezus juist met arme mensen bewogen is en dat God niet wegkijkt als zij lijden. Dat wie bidt ontvangt, ook al is het meestal geen visum voor Nederland. Dat God soms uitkomst geeft op manieren die we niet hadden kunnen verzinnen.

Uiteindelijk maakt geld niet gelukkig. Een leven in Europa maakt niet gelukkig. Shalom is leven zonder ruzie of jaloezie, eenvoudig tevreden met wat je hebt. Het is een gave van God.

Column | geschreven door Johan Velema

Johan is uitgezonden geweest van 2018 – 2023. Johan ging tijdens die periode vanuit Nederland elk jaar voor langere periodes naar Senegal. Hij ondersteunde het missionair medisch netwerk en gaf daarnaast theologisch onderwijs. Hij blijft verbonden aan CAMA Zending als vrijwilliger.